Ciekawostka nr 66. Czy wiesz, że w okresie międzywojennym Koła Młodzieży Polskiego Czerwonego Krzyża prowadziły korespondencję i współpracę międzynarodową na niespotykaną skalę?
W maju 1919 roku powstała Liga Stowarzyszeń Czerwonego Krzyża – współpraca międzynarodowa poszczególnych stowarzyszeń krajowych stała się coraz ściślejsza. W Polsce w 1921 roku powstał Czerwony Krzyż Młodzieży, zaczęły rodzić się inicjatywy współpracy międzynarodowej także w środowisku szkolnym. Inicjatywę rozwoju międzynarodowej współpracy młodzieży w ramach Ruchu Czerwonego Krzyża zapoczątkowali Amerykanie. Dzieci i młodzież działające w kołach młodzieży zakładanych przez Czerwony Krzyż Młodzieży na świecie, postrzegane były przez Amerykanów jako członkowie globalnej wspólnoty młodych patriotycznych kosmopolitów, których generacja miała zapobiec wybuchowi kolejnej wojny światowej. Podejmowano się realizacji wielu programów wychowawczych, mających za cel pomóc w osiągnięciu globalnego pokoju i przyjaźni pomiędzy narodami dzięki wychowaniu pokolenia kosmopolitycznych patriotów.
Jednym z narzędzi służącym realizacji zakładanych postulatów była korespondencja międzyszkolna – fenomen społeczny w okresie międzywojnia w Polsce i na świecie. Polegała ona na wymianie listów, albumów i innych przedmiotów, np. lalek, pomiędzy szkołami z różnych krajów świata w ramach Ruchu Czerwonego Krzyża.
W Polsce doszło po raz pierwszy do wymiany korespondencji międzyszkolnej w 1922 r. Tak opisywano ten moment w książeczce celebrującej piętnastolecie polskiej organizacji:
„Inicjatywę do tej akcji dała w swoim czasie młodzież amerykańska, przesyłając dzieciom polskim razem z darami gwiazdkowymi serdeczne, pełne ciepła liściki. Należało więc na nie odpowiedzieć, a za dary podziękować choćby jakąś robótką, opisem życia szkoły, miasta, kraju rodzinnego. I tak powstała – korespondencja międzyszkolna. Najpierw z Ameryką, a potem z innymi krajami.”
Cele międzynarodowej korespondencji międzyszkolnej były następujące:
– przede wszystkim jak określa to liderka kół młodzieży w II Rzeczypospolitej – M. Bortnowska, celem było „propagowanie Polski”. Polskie albumy były kierowane do młodzieży, która Polski nigdy nie znała lub miała fałszywe o niej wyobrażenie. Korespondencja międzyszkolna trafiała nie tylko do młodzieży w szkołach. Była wypożyczana do domów i zapoznawała się z nimi rodzina, a czasem nawet cała dzielnica danego miasta.
– Drugim celem było budowanie i kultywowanie przyjaźni pomiędzy dziećmi z różnych krajów oraz poczucia wspólnotowości. Korespondencja wnosiła elementy równości i obopólnego szacunku, wywodzących się z wzajemnego poznania oraz postulowanego dzielenia zbioru ideałów propagowanych przez koła młodzieży na całym świecie.
– Trzeci cel stanowiło stworzenie globalnej generacji „kosmopolitycznych patriotów”. Kosmopolityczny patriotyzm otwierał młodzież z szacunkiem na inne narody i kraje, ale umacniał także poczucie własnej odrębności i patriotyzmu. Kosmopolityczny patriotyzm był propagowany przez Amerykanów jako szczególnie potrzebny wśród Europejczyków uważanych za odpowiedzialnych za rozpętanie największego konfliktu zbrojnego w dziejach nowożytnych jakim była Wielka Wojna.
Wg. entuzjastów takiego podejścia w Polskim Czerwonym Krzyżu, do których należał działacz Kazimierz Kujawski, to właśnie dzięki międzynarodowej korespondencji międzyszkolnej młodzieży, w długiej perspektywie będzie można osiągnąć stan, w którym „nie będzie narodowości (nationality), lecz po prostu ludzkość (humanity)”. Wrogość i konflikt zostaną zastąpione przez międzynarodową przyjaźń i kooperację. Dzięki korespondencji międzyszkolnej dzieci z II Rzeczypospolitej miały zasilić szeregi nowego zgodnego i pokojowego pokolenia Europejczyków odpowiedzialnych za przyszłe losy świata. Maria Bortnowska pisała:” Wierzymy, że powoli zniknął różnice ras, języków i przekonań, że młodzież uświadomi sobie, że wszędzie są istoty które można rozumieć i szanować , że każdą istotę ludzką obowiązuje solidarność z losem innych i że ideałem powinna być wzajemna współpraca”
Korespondencja międzyszkolna w polskim kontekście posiadała jeszcze jeden istotny aspekt: była prowadzona nie tylko na niwie międzynarodowej, lecz również krajowej. Lokalny wymiar inicjatywy charakteryzował podobny cel: zbudowanie przyjaźni pomiędzy dziećmi z dalekich zakątków II Rzeczypospolitej. Jak pisano na stronach jubileuszowego wydawnictwa CKM: „Warszawa ma swoich przyjaciół na Polesiu, Wołyń prowadzi wymianę albumów z Pomorzem i w ten sposób młodzież różnych, odległych od siebie dzielnic poznaje się” . Było to niezwykle istotne zadanie w kontekście powstania i funkcjonowania wieloetnicznej i wieloreligijnej II Rzeczypospolitej i konieczności zaznajomienia z nią dzieci i młodzieży.
Na początku w 1923 r. wymiana listów i albumów pomiędzy dziećmi z innych krajów była prowadzona była w Polsce na niewielką skalę. Korespondencję wysyłano do szkół w pięciu państwach, w tym do Stanów Zjednoczonych; polskie koła młodzieży nadały za granicę 26 albumów i listów, otrzymały zaś 46. Z czasem aktywność młodzieży wzrosła do tego stopnia, że w połowie lat trzydziestych XX w. koła młodzieży w II RP wysyłały i otrzymywały setki listów od uczniów z zagranicy i korespondowały z najmłodszymi z ok. 50 krajów, a Polska organizacja zaliczana była do jednej z najbardziej aktywnych w strukturach Czerwonego Krzyża na skalę światową. W 1935 roku z Polski wysłane zostało 711 albumów, a młodzież otrzymała 541 od swoich rówieśników z innych krajów.
Wymiana korespondencji międzyszkolnej koordynowana była przez Ligę Towarzystw Czerwonego Krzyża. Koło, które rozpoczynało współpracę, kierowało korespondencję najpierw do Komisji Głównej Kół Młodzieży w Warszawie, a ta do Ligi do Paryża, która przesyłała ją we właściwe miejsce. Potem korespondencja odbywała się już bezpośrednio.
Ta aktywność szkolna była popierana przez państwo i rząd – zagraniczne przesyłki kierowane do Polskiego Czerwonego Krzyża zawierające korespondencję międzyszkolną były całkowicie zwolnione z cła.
Korespondencja była przygotowywana przez uczniów nie indywidualnie, ale kolektywnie. wszyscy członkowie koła, lub jego części korespondencyjnej brali udział w przygotowaniu albumu czy innej formy do wysyłki. Korespondencja była traktowana jako doskonała pomoc szkolna. Dzięki niej dzieci uczyły się geografii, historii krajów, poznawały folklor i zwyczaje oraz przyrodę. Dla nauczycieli, była to także ciekawa wymiana metod nauczania młodzieży. Albumy, które trafiały do Polski z innych krajów były oglądane nie tylko przez dzieci i młodzież w szkole – były także wypożyczane do domów i zapoznawały się z nimi cale rodziny.
Komisja Głowna Kół Młodzieży opracowała wytyczne do prowadzenia korespondencji. Wykazywano się ogromną troską, aby działalność ta prowadzona była w sposób systematyczny i na odpowiednim poziomie. Formułowano zalecenia:
Komisja Główna Kół Młodzieży opracowała także szczegółowe wytyczne co powinno się znaleźć w korespondencji, a więc:
1. Szkoła – fotografia szkoły, opis zajęć szkolnych, sal, laboratoriów, warsztatów, fotografie najlepszych prac szkolnych, mapy zielniki, opisy życia szkolnego i organizacji działających w szkole
2. Nasze miasto i najbliższa okolica: historia powstania, położenie geograficzne i przyrodnicze, zabytki, pamiątki, ludność, zwyczaje, podania, legendy, stroje ludowe, uroczystości lokalne – wszystko ilustrowane fotografiami, mapami.
3. Nasz kraj:
a. dane o ustroju państwa, sztandar, hymn, mapa polityczna, fotografie ważnych osób, opis stolicy, ważniejsze wydarzenia
b. opis środowiska geograficznego i przyrodniczego, klimat – mapy, opisy, fotografie
c. historia, opisy z różnych czasów, opisy i życiorysy postaci, bohaterów narodowych, uroczystości narodowe, fotografie zabytków
d. wiadomości z dziedziny nauki i sztuki (muzyka, malarstwo, rzeźba) – reprodukcje dzieł
e. wiadomości etnograficzne: stroje ludowe, tańce, folklor, zwyczaje i obchody, legendy
f. bogactwa naturalne Polski
g. życie sportowe
„W każdym albumie powinien być herb Polski, znak Czerwonego Krzyża i serdeczny list do tych dalekich przyjaciół, dla których album jest przeznaczony” zalecała Bortnowska. Do albumów dołączane były najczęściej lalki w strojach ludowych, a z czasem i inne upominki jak podarunki gwiazdkowe, suszone owoce, nasiona.
Korespondencja międzyszkolna polskich Kół Młodzieży PCK uzyskała uznanie na świecie. Polska młodzież zajmowała trzecie miejsce na świecie po swoich rówieśnikach w Stanach Zjednoczonych i Japonii i pierwsze w Europie pod względem ilości wysyłanej korespondencji oraz jakości przesyłanych albumów.
